Testen vert teken av blodet til mor. Dette opnar for framtidig masseundersøking slik at alle gravide som vil ha testen, kan finne ut om fosteret har utviklingshemming eller ikkje.
Genetiske markørar som viser korvidt eit foster har kromosomfeilen for Downs syndrom, kan no identifiserast i blodet til mor. Ny forsking banar vegen for det fagfolk kallar den første haldbare testen som kan seie noko om fosterlivet, men utan å gjere inngrep som kan true fosteret.
Ni av ti. Testen er framleis på eksperimentstadiet. Den er utvikla i Hong Kong, skriv den engelske avisa The Times i nettutgåva si. I ei lita utprøving er 90 prosent av fostera med Downs syndrom blitt plukka ut. I den same testen vart 97 prosent av dei fostera som ikkje hadde Downs syndrom, korrekt identifiserte, skriv avisa.
Vitskapsfolk trur ifølgje avisa at innan tre til fem år vil testen vere endå meir treffsikker og vise seg treffsikker også i større utval enn den vesle utprøvinga som no er gjennomført. Då vil i tilfelle denne testen få store følgjer for fostertesting på jakt etter Downs syndrom.
Har jakta lenge. Forskarar har lenge jakta på ein slik prøve som kan spore fosterfeil gjennom ein test av blodet til mor, utan inngrep i fostervatn. Men så langt har dei ikkje klart å finne ein test som er treffsikker nok i jakta på dei ørsmå genetiske markørane i blodet til mor. Mange gonger er dte blitt sagt at testen var få år unna, men utan at det har skjedd. Å jakte på genetiske markørar i blodet til mor, har vist seg å vere jakta på nåla i høystakken.
Friske foster. Fostervassprøve er eit tilbod til kvinner med høg risiko – i Noreg målt i alder – for å få Downs syndorm, på grunn av risikoen (på 1 prosent) for spontanabort fordi ein gjennom eit stikk går inn og hentar ut litt av fostervatnet eller undersøkjer morkaka. I Storbritannia, skriv The Times, fører Downs-testar årleg til at 320 friske foster vert spontanaborterte som følgje av stikka. Desse spontanabortane kan unngåast dersom ein får ein test som verkar i blodet til mor.
«Risikofritt». Problemet er at det oppstår eit nytt etiske dilemma for mange par – og for samfunnet. Det kan føre til langt fleire abortar fordi det blir så enkelt og «risikofritt» å finne ut om fosteret har Downs syndrom. Men det vert altså ikkje risikofritt for fostera med Downs syndrom.
Alt i dag er det utvikla blodprøvar som er tekne i bruk kring 12. veke. Men dagens blodprøvar seier berre noko om risikoen, dei gjev ikkje sikre funn. Dei vert brukte saman med tidleg ultralyd som også kan vise teikn, til dømes i nakkefolden på fosteret, på Downs syndrom.
Aborttal aukar. Med kombinasjonen av blodtestar og tidleg ultralyd er talet på abortar av Downs syndrom gått sterkt opp i eit land som Danmark. Men dei som får påvist forhøga risiko, må gjennom fostervassprøve etterpå for å stadfeste funnet.
Ein ny prøve som ikkje berre påviser risiko, men direkte avslører ein genetisk markør i blodet til mor, vil altså opne for å unngå fostervassprøven.
– Dette er ein type prosedyre som kan utvikle seg frå eit tilbod til mødre i risikosona, til å bli ei vanleg masseundersøking, seier Nigel Carter til The Times. Han arbeider ved Wellcome Trust Sanger Institute, nær Cambridge. Teamet hans arbeider også med denne blodprøven.
Tidleg svar. Ein av forskarane avisa har snakka med, trur ei slik masseundersøking ligg kring fem år fram i tida. Alle gravide som vil, kan altså få svar tidleg i svangerskapet.
Sjansen for å få barn med Downs syndrom aukar med alderen. Men dei fleste foster med Downs syndrom vert fødde av unge mødre, fordi dei får dei fleste barna.
